AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
MİLLİ E-DEMOQRAFİYA SİSTEMİNİN YARADILMASININ ARXİTEKTUR PRİNSİPLƏRİ
Əliquliyev Rasim M., Yusifov Fərhad F.

Məqalə dövlət reyestrləri əsasında e-demoqrafiya sisteminin formalaşdırılması məsələsinə həsr olunmuşdur. Hazırda e-dövlət platformasında demoqrafik xarakteristikaların monitorinqini aparmağa imkan verən e-demoqrafiya sisteminin yaradılması effektiv idarəetmə sisteminin qurulması baxımından olduqca vacibdir. E-demoqrafiya rəqəmsal texnologiyaların demoqrafik davranışlara təsirinin öyrənilməsinə və demoqrafik proseslərin daha dərin tədqiq olunması üçün verilənlərin yeni mənbələrinin istifadə olunmasına imkan verir. Məqalədə e-demoqrafiyanın formalaşdırılması sahəsində beynəlxalq təcrübə analiz olunmuş, əhali reyestri əsasında e-demoqrafiyanın formalaşdırılmasına dair yanaşmalar araşdırılmışdır. Son tədqiqatlarda əhali reyestrlərində toplanan verilənlərin demoqrafik tədqiqatların və statistikanın aparılması üçün yeni məlumat mənbəyi kimi istifadə olunmasına baxılmışdır. Təcrübə göstərir ki, əhali reyestrinin tətbiq olunduğu ölkələrdə məlumatların əlaqələndirilməsi üçün fərdi identifikasiya nömrələrindən istifadə olunmuşdur. Hazırda əhali reyestri olan bütün ölkələrdə unikal identifikasiya nömrələrinin istifadəsi zəruridir və əsas məqsəd monitorinq zamanı təkrarlanmaların aradan qaldırılması, müxtəlif dövlət reyestrləri arasında koordinasiyanın yaxşılaşdırılması olmuşdur. Konseptual olaraq milli e-demoqrafiya sisteminin vahid dövlət reyestri əsasında qurulması təklif olunur. Bu halda bütün dövlət reyestrləri, verilənlər bazaları və portallar e-demoqrafiya platformasına transfer olunmalıdır. Dövlət reyestrlərində toplanan bütün verilənlər demoqrafik tədqiqatlar üçün əhəmiyyətli mənbə rolunu oynayır. Məqalədə e-demoqrafiya sisteminə transfer olunan reyestrlər və verilənlər bazaları üzrə fərdi xarakteristikalar verilmişdir. E-demoqrafiya sisteminin qurulması sosio-demoqrafik tədqiqatların aparılması və demoqrafik davranışların araşdırılması üçün geniş imkanlar yaradacaqdır (səh.3-17).

Açar sözlər:elektron dövlət, elektron demoqrafiya, demoqrafik xarakteristikalar, əhali reyestri, elektron reyestrlər.
DOI : 10.25045/jpis.v12.i1.01
Ədəbiyyat
  • Борисов В.А. Демография, М., Издательский дом “NOTABENE”, 2001, 272 с.
  • Mehr H. Artificial Intelligence for Citizen Services and Government. Cambridge, Harvard Kennedy School, 2017, http://ash.harvard.edu/files/ash/files/artificial intelligence for citizen services.pdf
  • Zagheni E. Data Science, Demography and Social Media: Challenges and Opportunities, 2017, https://pdfs.semanticscholar.org/presentation/
  • Zagheni E., Weber I. Demographic research with non-representative internet data // International Journal of Manpower, 2015, vol. 36, no. 1, pp. 13–25.
  • Алгулиев Р.М., Алыгулиев Р.М., Юсифов Ф.Ф., Алекперова И.Я. Формирование электронной демографии как эффективного инструмента социальных исследований и мониторинга данных о населении // Вопросы государственного и муниципального управления. Public administration issues, «Высшая школа экономики» (НИУ ВШЭ), 2019, № 4, c. 61–86.
  • Fire M., Elovici Y. Data Mining of Online Genealogy Datasets for Revealing Lifespan Patterns in Human Population // ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology, 2015, vol. 6, issue 2, pp.1–24.
  • Billari F., D’Amuri F., Marcucci J. Forecasting births using google, Annual Meeting of the Population Association of America, 2013, New Orleans, LA.17.
  • Poulain M., Herm A. Central populatıon registers as a source of demographic statistics sin Europe // Population, 2013, vol. 68. no. 2, pp. 183–212.
  • Yildiz D., Munson J., Vitali A. and et al. Using Twitter data for demographic research // Demographic Research, 2017, vol. 37. Article 46, pp. 1477–1514.
  • Cesare N., Lee H., McCormick T. et al. Promises and Pitfalls of Using Digital Traces for Demographic Research // Demography, 2018, vol. 55, no 5, pp. 1979–1999.
  • Gil-Clavel S., Zagheni E. Demographic Differentials in Facebook Usage around the World / Proceedings of the Thirteenth International AAAI Conference on Web and Social Media (ICWSM 2019), 2019, pp. 647–650.
  • Emilio Zagheni is new MPIDR director, 2018, https://www.demogr.mpg.de/en/ news_press/news/news/emilio_zagheni_is_new_mpidr_director_5556.htm
  • Gangi R.R., Rajesh N.B., Sudhakar N.P., Raviteja B., Rammohanarao K. Tracking objects, using RFID and wireless sensor networks // International Journal of Engineering Science & Advanced Technology, 2012, vol. 2, issue 3, pp. 513–517.
  • Redondi A., Chirico M., Borsani L., Cesana M., Tagliasacchi M. An integrated system based on wireless sensor networks for patient monitoring, localization and tracking // Ad Hoc Networks, 2013, vol. 11, issue 1, pp. 39–53.
  • Качагина О.В. Основы демографии: основы теории и практические задания: Учебное пособие. Ульяновск: УлГУ, 2016,129 с.
  • Alburez-Gutierrez D., Aref S., Gil-Clavel S. and et al. Demography in the Digital Era: New Data Sources for Population Research. In: Arbia G., Peluso S., Pini A., Rivellini G. (eds.), Book of short Papers SIS2019. 2019, https://osf.io/preprints/socarxiv/24jp7/
  • Ginsberg J., Mohebbi M.H., Patel R.S., Brammer L., Smolinski M.S., Brilliant L. Detectinginfluenza epidemics using search engine query data // Nature, 2008, vol. 457, no. 7232, pp. 1012–1014.
  • Lazer D.M., Kennedy R., King G., Vespignani A. The parable of google flu: traps inbig data analysis // Science, 2014, vol. 343, no. 6176, pp. 1203–1205.
  • De Choudhury M., Feldman M., Amer-Yahia S., Golbandi N., Lempel R., Yu C. Automatic construction of travel itineraries using social breadcrumbs / Proceedings of the 21st ACM Conference on Hypertext and Hypermedia, ACM, 2010, pp. 35–44.
  • Ferrari L., Mamei M. Discovering daily routines from google latitude with topic models / Proceedings of theInternational Conference on Pervasive Computing and Communications Workshops, IEEE, 2011, pp. 432–437.
  • Ferrari L., Rosi A., Mamei M., Zambonelli F. Extracting urban patterns from location-based social networks / Proceedings of the 3rd ACM SIGSPATIAL International Workshop on Location-Based Social Networks, ACM, 2011, pp. 9–16.
  • Noulas A., Scellato S., Mascolo C., Pontil M. An empirical study of geographic useractivity patterns in foursquare / Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media (ICWSM), 2011, vol. 11, pp. 570–573.
  • Billari F., Zagheni E. Big data and population processes: a revolution? In: Petrucci A., Verde R. (eds.) Statistics and Data Science: new challenges, new generations / Proceedings of the Conference of the Italian Statistical Society. Firenze University Press. 28–30 June, Florence (Italy), 2017, pp. 167–178.
  • Blumenstock J.E. Inferring patterns of internal migration from mobile phone call records: evidence from Rwanda // Information Technology for Development, 2012, vol. 18 no. 2, pp. 107–125.
  • Deville P., Linard C., Martin S., Gilbert M., Stevens F.R., Gaughan A.E., Blondel V.D., Tatem A.J. Dynamic population mapping using mobile phone data / Proceedings of the National Academy of Sciences, 2014, vol. 111, no. 45, pp. 15888–15893.
  • United Nations Global Pulse’s projects?, https://www.unglobalpulse.org/projects
  • Андриченко Л.В., Мещерякова М.А. Информационные регистры как эффективное средство сбора и мониторинга данных о населении // Журнал российского права, 2012, №8, с. 16–40.
  • How Credit Works,
    https://www.selflender.com/how-credit-works/what-affects-credit-score
  • Чудиновских О. Большие данные и статистика миграции // Вопросы статистики, 2018, Т.25. №2, с. 48–56.
  • В России будет создан реестр населения. Российская газета – Федеральный выпуск № 122(7585), https://rg.ru/2018/06/06/v-rossii-budet-sozdan-reestr-naseleniia.html
  • Lyngstad T.H., Skardhamar T. Nordic register data and their untapped potential for criminological knowledge // Crime and Justice, 2011, vol. 40(1), pp. 613-645.
  • Статистика на основе регистров. Статистика на основе регистров в североевропейских странах. Обзор передовых методик с уделением основного внимания статистике населения и социальной статистике / ООН, Европ. экон. комис. – Нью-Йорк; Женева: ООН, 2008.
  • Prins K. Population register data, basis for the Netherlands Population Statistics. Statistics Netherlands, Hague. 2017, cbs.nl/-/media/_pdf/2017/38/population-registerdata.pdf
  • Careja R. & Bevelander P. Using Population Registers for Migration and Integration Research: Examples from Denmark and Sweden // Comparative Migration Studies, 2018, vol. 6, no 1, pp. 6-19.
  • Population registers in different countries: Design and developments in relation to The Netherlands, 2019, https://kennisopenbaarbestuur.nl/media/256912/population-registers-in-different-countries.pdf
  • Guidelines on Population Registration, OSCE’s Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), 2009, https://www.osce.org/files/f/documents/7/d/39496.pdf
  • UNSD, Population registers as source of vital statistics, 2015, https://unstats.un.org/unsd/demographic/
  • Rivera A., Milena A., Vassil Estonia: A Successfully Integrated Population-Registration and Identity Management System, The World Bank Group,  2015, https://documents.worldbank.org/
  • “Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Dövlət Reyestrinin aparılması qaydası haqqında Əsasnamə”nin təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin Fərmanı, Bakı şəhəri, 14 oktyabr 2004-cü il, https://www.migration.gov.az/content/pdf/c23b1c66ba510aa4cb2­bcdf872146e26.pdf
  • CRVS and the population register, https://crvsgateway.info/CRVS-and-the-population-register~371
  • Courgeau В., Bijak J., Franck R.,  Silverman E. Model-Based Demography: Towards a Research Agenda // Agent-Based Modelling in Population Studies, 2016, vol. 48, pp. 29–51.
  • Bijak J., Courgeau D., Franck R., Silverman E. Modelling in Demography: From Statistics to Simulations. In: Methodological Investigations in Agent-Based Modelling. Methodos Series, (Methodological Prospects in the Social Sciences), 2018, vol 13. Springer, Cham https://doi.org/10.1007/978-3-319-72408-9_9
  • Weber I., State B. Digital Demography / Prosessing of the International World Wide Web Conference Committee (IW3C2), April 3–7, 2017, Perth, Australia, pp. 935–939.