AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
BİG DATA MÜHİTİNDƏ GEOİNFORMASİYA SİSTEMLƏRİNİN AKTUAL ELMİ-NƏZƏRİ PROBLEMLƏRİ HAQQINDA
İmamverdiyev Yadigar N.

Geoinformasiya sistemləri (GİS) informasiya texnologiyalarının ən sürətlə inkişaf edən istiqamətlərindən biridir. GİS texnologiyaları kartoqrafik və tematik informasiyanı uzlaşdırılmış vahid strukturda inteqrasiya etməyə və geniş məsələlər sinfi üçün çoxsəviyyəli, əyani həllərin operativ işlənməsini təmin etməyə imkan verir. Dövriyyədə olan məlumatların ümumi tərkibində məkanla bağlı məlumatlar üstünlük təşkil edir, həm də onların həcmi və generasiya sürəti hər il bir neçə tərtib artır, buna görə ixtiyari geoverilənlərin emalı üçün Big data əsasında tamamilə yeni modellər və metodlar tələb edilir. Məqalədə GİS-lərin müasir vəziyyətinin qısa analizi aparılır və Big data metodları əsasında onların inkişafının perspektiv istiqamətlərinə baxılır. Geoinformasiya sistemlərinin mahiyyəti, onların strukturu və GİS-də informasiyanın analizi barədə qısa məlumat verilir. İntellektual geosensorlar şəbəkəsindən daxil olan məkan-zaman verilənlərini real zamanda emal etməyə qadir olan geoinformasiya texnologiyalarının qurulması problemləri analiz edilir. Əsas tədqiqat metodları modelləşdirmə, müqayisəli və təsviri metodlar, analogiya, analiz və sintez metodlarıdır; əsas tədqiqat yanaşmaları sistemli, kompleks və situativ yanaşmadır. Alınmış nəticələrin ölkədə milli məkan verilənləri infrastrukturunun formalaşdırılması, GİS sahəsində elmi tədqiqatların təkmilləşdirilməsi və məkan məlumatlarının təhlükəsizliyi üzrə tədbirlər kompleksinin işlənməsində faydalı olacağı gözlənilir (səh.38-51).

Açar sözlər:Big data, məkan verilənləri, geoinformasiya sistemləri, GİS, məkan-zaman analizi.
DOI : 10.25045/jpis.v12.i2.03
Ədəbiyyat
  • Li S., Dragicevic S., Castro F.A., Sester M., Winter S., Coltekin A., Pettit C., Jiang B., Haworth J., Stein A. Geospatial big data handling theory and methods: a review and research challenges // ISPRS journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 2016, vol. 115, pp. 119-133.
  • Ye H., Brown M., Harding J. GIS for all: exploring the barriers and opportunities for underexploited GIS applications // OSGeo Journal, 2014, vol. 13(1), pp. 19-28.
  • Longley P.A.; Goodchild M.F.; Maguire D.J.; Rhind D.W. Geographic information systems and science, 2nd ed., Wiley: Chichester, UK, 2005, 404 p.
  • Fleming S. D., Hendricks M. D., & Brockhaus J. A. The role of GIS in military strategy, operations and tactics. Manual of geographic information systems, 2009, pp. 967-985.
  • Crampton J. W. Collect it all: National security, big data and governance // GeoJournal, 2015, vol. 80(4), pp. 519-531.
  • Shokin Yu.I., Potapov V.P. GIS segodnya: sostoyanie, perspektivy`, resheniya // Vy`chislitel`ny`e tekhnologii, 2015, Tom 20, № 5, s. 175-213.
  • Imamverdiyev Y.N. Biġ data tekhnoloġiyalarının böyük perspektivlari va problemlari // Informasiya jamiyyati problemlari, 2016, №1, s. 23-34.
  • Goodchild M. F. GIS in the era of big data // Cybergeo: European Journal of Geography [Online], 2016, https://journals.openedition.org/cybergeo/27647
  • Wang S., Liu Y., & Padmanabhan A. Open cyberGIS software for geospatial research and education in the big data era // SoftwareX, 2016, vol. 5, pp. 1-5.
  • McLaughlin J., & Nichols S. Developing a national spatial data infrastructure // Journal of Surveying Engineering, 1994, vol. 120(2), pp. 62-76.
  • Nogueras-Iso J., Latre-Abadía M.Á., Muro-Medrano P.R., & Zarazaga-Soria F.J. Building e-Government services over spatial data infrastructures / International Conference on Electronic Government, 2004, pp. 387-391.
  • Craglia M., & Annoni A. INSPIRE: An innovative approach to the development of spatial data infrastructures in Europe / Research and theory in advancing spatial data infrastructure concepts, 2007, pp. 93-105.
  • Maguire D.J., & Longley P.A. The emergence of geoportals and their role in spatial data infrastructures // Computers, environment and urban systems, 2005, vol. 29(1), pp. 3-14.
  • Imran M. Enabling Crowdsourcing in the framework of user-centred SDIs for information management of geographical volunteer content / The 5th International Conference on Information Management, 2019, pp. 7-12.
  • Yamashkin S.A., Radovanović M.M., Yamashkin A.A., Barmin A.N., Zanozin V.V., & Petrović M. D. Problems of designing geoportal interfaces // GeoJournal of Tourism and Geosites, 2019, vol. 24(1), pp. 88-101.
  • Lovett A. A., & Sünnenberg G. Data sources for assessments / Landscape Planning with Ecosystem Services, 2019, pp. 65-75.
  • Cybulski P., & Horbiński T. User experience in using graphical user interfaces of web maps // ISPRS International Journal of Geo-Information, 2020, vol. 9(7), 412.
  • Fu P., & Sun J. Web GIS: principles and applications. Redlands: ESRI Press, 2010, 312 p.
  • Konecny G. Geoinformation: remote sensing, photogrammetry and geographic information systems. CRC Press, 2014, 280 p.
  • Aliyev E.M., Alaskarov E.R. LiDAR verilanlarinin va joghrafi informasiya tekhnoloġiyalarının tabii manshali fövgalada hallarda tatbigi masalalari // Informasiya tekhnoloġiyaları problemlari, 2014, №2, s. 75-85.
  • Luo J., Joshi D., Yu J., & Gallagher A. Geotagging in multimedia and computer vision – a survey // Multimedia Tools and Applications, 2011, vol. 51(1), pp. 187-211.
  • Yu J., Meng X., Yan B., Xu B., Fan Q., & Xie Y. Global Navigation Satellite System‐based positioning technology for structural health monitoring: a review // Structural Control and Health Monitoring, 2020, vol. 27(1), e2467.
  • Niedzielski T., Satellite technologies in geoinformation science: Introduction // Pure and Applied Geophysics, 2014, vol. 171, pp. 779–781.
  • Guo H., Nativi S., Liang D., Craglia M., et al. Big Earth Data science: an information framework for a sustainable planet // International Journal of Digital Earth, 2020, vol. 13(7), pp. 743-767
  • Li X., Zhang X., Ren X., Fritsche M., Wickert J., & Schuh H. Precise positioning with current multi-constellation global navigation satellite systems: GPS, GLONASS, Galileo and BeiDou // Scientific reports, 2015, vol. 5(1), pp. 1-14.
  • Yue P., & Jiang L. BigGIS: How big data can shape next-generation GIS / The 3rd international conference on Agro-Geoinformatics, 2014, pp. 1-6.
  • Goldberg D., Olivares M., Li Z., & Klein A.G. Maps & GIS data libraries in the era of big data and cloud computing // Journal of Map & Geography Libraries, 2014, vol. 10(1), pp. 100-122.
  • Chen B. Y., Yuan H., Li Q., Shaw S. L., Lam W. H., & Chen X. Spatiotemporal data model for network time geographic analysis in the era of big data // International Journal of Geographical Information Science, 2016, vol. 30(6), pp. 1041-1071.
  • Zhou C., Su F., Pei T., Zhang A., Du Y., Luo B., et al. COVID-19: Challenges to GIS with big data // Geography and Sustainability, 2020, vol.1/ no. 1, pp. 77-87.
  • Eldawy A., & Mokbel M. F. The era of big spatial data: A survey // Foundations and Trends in Databases, 2016, vol. 6(3-4), pp. 163-273.
  • Yao X., & Li G. Big spatial vector data management: a review // Big Earth Data, 2018, vol. 2(1), pp. 108-129.
  • Mbuh M. J., Metzger P., Brandt P., Fika K., & Slinkey M. Application of real-time GIS analytics to support spatial intelligent decision-making in the era of big data for smart cities // EAI Endorsed Transactions on Smart Cities, 2019, vol. 4(9), 15 p.
  • Guo H., Li X., Wang W., Lv Z., et al. An event-driven dynamic updating method for 3D geo-databases // Geo-spatial Information Science, 2016, vol. 19(2), pp. 140-147.
  • Song W.W., Jin B.X., Li S.H., Wei X.Y., Li D., & Hu F. Building spatiotemporal cloud platform for supporting GIS application // ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 2015, vol. 2(4), pp. 55-62.
  • Li D., Shen X., & Wang L. Connected Geomatics in the big data era // International Journal of Digital Earth, 2018, vol. 11(2), pp. 139-153.
  • Zhao L., Chen L., Ranjan R., Choo K.K.R., & He J. Geographical information system parallelization for spatial big data processing: a review // Cluster Computing, 2016, vol. 19(1), pp. 139-152.
  • Lv Z., Song H., Basanta-Val P., Steed A., & Jo M. Next-generation big data analytics: State of the art, challenges, and future research topics // IEEE Transactions on Industrial Informatics, 2017, vol. 13(4), pp. 1891-1899.
  • Usmani R.S.A., Hashem I.A.T., Pillai T.R., Saeed A., & Abdullahi A.M. Geographic information system and big spatial data: A review and challenges // International Journal of Enterprise Information Systems (IJEIS), 2020, vol. 16(4), pp. 101-145.
  • Barik R.K., Dubey H., Samaddar A.B., Gupta R.D., & Ray P.K. FogGIS: Fog computing for geospatial big data analytics / IEEE Uttar Pradesh Section International Conference on Electrical, Computer and Electronics Engineering, 2016, pp. 613-618.
  • Lee J.-G., Kang M., Geospatial big data: Challenges and opportunities // Big Data Research, 2015, vol. 2(2), pp. 74-81.
  • Guo D., & Onstein E. State-of-the-art geospatial information processing in NoSQL databases // ISPRS International Journal of Geo-Information, 2020, vol. 9(5), 331, 20 p.
  • Kraft R., Birk F., Reichert M., Deshpande A., et al. Efficient processing of geospatial mHealth data using a scalable crowdsensing platform // Sensors, 2020, 20(12), 3456.
  • Bruzza M., Tupia M., & Vancauwenberghe G. State-of-the-art applications of spatial data infrastructure in the provision of e-Government services in Latin America / International Conference on Information Technology & Systems, 2020, pp. 124-140.
  • VoPham T., Hart J.E., Laden F., & Chiang Y.Y. Emerging trends in geospatial artificial intelligence (geoAI): potential applications for environmental epidemiology // Environmental Health, 2018, vol. 17, Article number: 40, 6 p.
  • Schabus S., & Scholz J. Geographic Information Science and technology as key approach to unveil the potential of Industry 4.0: How location and time can support smart manufacturing / Proc. of the 12th International Conference on Informatics in Control, Automation and Robotics, 2015, Vol. 2, pp. 463-470.
  • Saraee M., & Silva C. A new data science framework for analysing and mining geospatial big data / Proceedings of the International Conference on Geoinformatics and Data Analysis, 2018, pp. 98-102.
  • Yang C., and Huang Q. Spatial cloud computing: a practical approach. CRC Press, 2013, 357 p.