AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
BÖYÜK HƏCMLİ ELMİ VERİLƏNLƏRİN MENECMENTİ VƏ EMAL TEXNOLOGİYALARININ TƏDQİQİ
Fətəliyev Təhmasib X., Mehdiyev Şakir A.

Məqalə e-elm mühitində yaranan böyük həcmli elmi verilənlər problemlərinə və onların həlli məsələlərinə həsr olunmuşdur. Elmi fəaliyyət zamanı İKT-nin tətbiqinin nəticəsi kimi toplanan, saxlanılan, emal olunan və ötürülən elmi verilənlərin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Əşyaların İnternetinin, kiberfiziki sistemlərin tətbiqləri, həmçinin verilənlərin real zamanda emalına, şəbəkə yükünün azaldılmasına, avtonom emala tələblərin sərtləşməsi emal prosesinin verilənlər mənbələrinə yaxın yerdə təşkili zərurətini yaratmışdır. Məqalədə son texnoloji həllərdən istifadə edərək elmi verilənlərin mərkəzləşdirilməmiş emalı problemləri təhlil olunmuşdur. Bu sahədə bulud, duman, şeh və blokçeyn texnologiyalarının istifadəsi imkanları araşdırılmış və təqdim olunmuşdur (səh.60-70).

Açar sözlər:e-elm, böyük həcmli elmi verilənlər, kiberfiziki sistemlər, bulud texnologiyası, duman texnologiyası, şeh texnologiyası, blokçeyn texnologiyası.
DOI : 10.25045/jpis.v10.i2.06
Ədəbiyyat
  • Fətəliyev T. X. Vətəndaş elminin formalaşması və elm sahələrinin inkişafına təsiri məsələləri // İnformasiya Cəmiyyəti Problemləri, Bakı, 2019, №1, s. 21–33
  • Əliquliyev R. M., Ələkbərov R. Q., Fətəliyev T. X. Elektron elm: cari vəziyyəti, problemləri və perspektivləri // İnformasiya Texnologiyaları Problemləri, Bakı, 2015, №2, s.4-15.
  • CERN Accelerating science, http://www.home.cern/science/computing/processing-what-record
  • Brumfiel G. High-energy physics: Down the petabyte highway // Nature, 2011, V, 469, № 7330, pp. 282–283.
  • Primack J. Exascale IT Requirements in Astronomy,
  • http://www.physics.ucsc.edu/~joel/Primack-HCC-ExascaleAstronomy.pdf
  • The Large Synoptic Survey Telescope, http://www.lsst.org/lsst
  • International Council for Science, http://www.en.unesco.org/partnerships/non-governmental-organizations/international-council-science
  • World Data System, http://www.icsu-wds.org
  • CODATA-Committee on Data for Science and Technology, http://www.codata.org/
  • Big Data for International Scientific Programmes: Challenges and Opportunities, http:// http://www.codata.org/blog/wp-content/uploads/2014/06/CODATA-Big-Data-Workshop-STATEMENT-v07-FINAL.pdf
  • Big Data Europe, http://www.big-data-europe.eu
  • Lee E. A. Cyber physical systems: Design challenges / 11th IEEE international symposium on object oriented real-time distributed computing (isorc), 2008, pp. 363-369.
  • Fataliyev T. Kh., Mehdiyev Sh. A. Analysis and New Approaches to the Solution of Problems of Operation of Oil and Gas Complex as Cyber-Physical System // International Journal of Information Technology and Computer Science (IJITCS), Vol.10, No.11, pp.67-76, 2018.
  • Фаталиев Т., Мехтиев Ш. Некоторые вопросы безопасности киберфизических корпоративных систем / 3-я Республиканская конференция по информационной безопасности, 2017, сс. 34-37.
  • Jara A. J., Genoud D., Bocchi Y. Big data for cyber physical systems: an analysis of challenges, solutions and opportunities / Eighth International Conference on Innovative Mobile and Internet Services in Ubiquitous Computing. IEEE, 2014, pp. 376-380.
  • Elias B. Science and the Internet of Things, http://www.cglife.com/blog/science-and-internet-things
  • Olena A. Bringing the Internet of Things into the lab // The scientist, 01 june 2018, http://www.the-scientist.com/bio-business/bringing-the-internet-of-things-into-the-lab-64265
  • Rathore M. M., et al. Real-Time Big Data Analytical Architecture for Remote Sensing Application / IEEE Journal of Selected Topics in Applied Earth Observations and Remote Sensing, 2015. Vol. 10, No. 8, pp. 4610–4621.
  • Langmann R. A CPS Integration Platform as a Framework for Generic Remote Labs in Automation Engineering // Cyber-Physical Laboratories in Engineering and Science Education, 2018. pp. 305–329.
  • Linthicum D. Edge Computing vs. Fog Computing: Definitions and Enterprise Uses, 2018, http://www.cisco.com/c/en/us/solutions/enterprise-networks/edge-computing.html
  • Bonomi F. et al. S. Fog computing and its role in the internet of things / Proceedings of the first edition of the MCC workshop on Mobile cloud computing, 2012, pp. 13-16.
  • Wang Y. Definition and Categorization of Dew Computing // Open Journal of Cloud Computing (OJCC), 2016, Vol. 3, Issue 1, pp. 1-7.
  • Van Rossum J. Blockchain for research: Perspectives on a new paradigm for scholarly communication // Digital Science, November 2017.
  • Bartling S. Blockchain for science and knowledge creation // Gesundheit digital, Springer, Berlin, Heidelberg. 2019, pp.159-180.