AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
İNFORMASİYA CƏMİYYƏTİ MÜHİTİNDƏ BƏZİ İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ PROBLEMLƏRİNİN ANALİZİ
Mahmudova Rəsmiyyə Ş., Daşdəmirova Könül Q.

Hazırda əhalinin böyük hissəsi informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə etməklə vitrual mühitə inteqrasiya olunur və informasiya cəmiyyətinin vətəndaşına çevrilir. Cəmiyyətdə informasiyanın, informasiya resurslarının və texnologiyalarının rolunun artması informasiya cəmiyyətində şəxsin, cəmiyyətin, dövlətin maraqlarının qorunması və informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması zəruriyyətini önə çıxarır. Tədqiqat işində informasiya cəmiyyəti mühitində şəxsin, cəmiyyətin və dövlətin maraqlarına təsir göstərə bilən təhdidlər analiz olunmuş, informasiya təhlükəsizliyinin əsas prinsipləri, onun təmin edilməsinin bəzi metodları tədqiq edilmişdir. İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində xarici ölkələrin təcrübəsi araşdırılmış, Azərbaycanda informasiya təhlükəsizliyinin hüquqi təminatı sahəsində görülmüş işlər və aparılan elmi-nəzəri tədqiqatlar araşdırılmışdır. Tədqiqat işində müqayisəli analiz, monitorinq, təsnifatlandırma kimi tədqiqat metodlarından istifadə olunmuşdur. Tədqiqatdan əldə edilən ilkin nəticələr informasiya cəmiyyəti mühitində informasiya təhlükəsizliyi problemlərinin daha geniş tədqiq olunması üçün faydalıdır və informasiya təhlükəsizliyi problemlərini araşdıran tədqiqatçılar tərəfindən mənbə kimi istifadə oluna bilər (səh.83-94).

Açar sözlər:informasiya cəmiyyəti, informasiya təhlükəsizliyi, kibertəhlükəsizlik, sosial mühəndislik, fişinq, informasiya müharibəsi.
DOI : 10.25045/jpis.v12.i2.06
Ədəbiyyat
  • Hilbert M. Digital technology and social change: the digital transformation of society from a historical perspective // Dialogues in Clinical Neuroscience, 2020, 22 (2), pp.189-194.
  • Aliguliyev R.M., Imamverdiyev Y.N., Mahmudov R.Sh. Informasiya tahlukasizliyinin multidissiplinar elmi-nazari problemlari // Informasiya jamiyyati problemlari, 2017, №2, 32–43.
  • Viner N. Kibernetika, ili upravlenie i svyaz` v zhivotnom i mashine; ili Kibernetika i obshhestvo / 2-e izdanie, M.: Nauka; Glavnaya redakcziya izdanij dlya zarubezhny`kh stran, 1983, 344 s.
  • Floridi L. Information: A very short introduction. OUP Oxford, 2010, 130 p.
  • Alhassan M. M., Adjei-Quaye A. Information Security in an Organization // International Journal of Computer (IJC), 2017, Т. 24, № 1, 100-116.
  • Rhee M.Y. Internet security : cryptographic principles, algorithms, and protocols, John Wiley & Sons, 2003, 424 p.
  • Emel`yanov G. V., Strel`czov A. A. Problemy` obespecheniya bezopasnosti informaczionnogo obshhestva // Informaczionnoe obshhestvo, 1999, № 2, c.15-17.
  • Gasımov V.A. Informasiya tahlükasizliyinin asasları, Darslik, Bakı, 2009, 340 s.
  • Krombholz K. et al. Advanced social engineering attacks // Journal of Information Security and applications, 2015, Т. 22, pp. 113-122.
  • Cho J.S., Yeo S.S., Kim S.K. Securing against brute-force attack: A hash-based RFID mutual authentication protocol using a secret value // Computer communications. 2011, Т. 34, №. 3, 391-397.
  • Kaspersky Internet Security, kaspersky.ru
  • Rieck K. et al. Learning and classification of malware behavior // International Conference on Detection of Intrusions and Malware, and Vulnerability Assessment. Springer, Berlin, Heidelberg, 2008, pp.108-125.
  • Garera S. et al. A framework for detection and measurement of phishing attacks // Proceedings of the 2007 ACM workshop on Recurring malcode. 2007, 1-8.
  • Dashdamirova K.G. Internet sosiologiyasının muasir vaziyyati va problemlari, Informasiya jamiyyati problemlari, 2020, №1, s. 134–142.
  • Butkevich S.A. E`kstremizm i terrorizm v kiberprostranstve: vy`yavlenie, nejtralizacziya i preduprezhdenie // Vestnik KRU MVD Rossii. 2018, №1 (39). c.17-22.
  • Vevericza A. A., Diblyak D. A. Informaczionny`j terrorizm v kiberprostranstve kak ugroza stabil`nosti mirovogo soobshhestva // Colloquium-journal, 2019, № 16-7,  35-38.
  • Messmer E. Cyber Espionage: A Growing Threat to Business // PC World, January 2008, https://www.pcworld.com/article/141474/article.html
  • Mahmudova R.Sh. Fardi malumatların gorunması va informasiya tahlukasizliyi madaniyyati // Informasiya tahlukasizliyinin aktual multidissiplinar elmi-praktiki problemlari, 29 noyabr 2019-ju il, s.229-232.
  • Fischer‐Hübner S. Privacy and security at risk in the global information society // Information Communication & Society. 1998, 1, Is. 4, pp. 420-441.
  • Aliguliyev R.M., Imamverdiyev Y.N. Ragam imzası tekhnologiyası, Bakı, Elm, 2003, 132 с.
  • Mehdiyev Sh., Imamverdiyev Y. E-dovlatin informasiya tahlukasizliyi va tekhnolozhi chaghırıshlar // Informasiya tahlükasizliyinin multidissiplinar problemlari uzra II respublika elmi-praktiki konfransı, 2015, s. 130-133.
  • Yasenev V.N. Informaczionnaya bezopasnost` v e`konomicheskikh sistemakh, Uchebnoe posobie, N.Novgorod, Izd-vo NNGU, 2006, 253 c.
  • Paroshin A.A. Normativno-pravovy`e aspekty` zashhity` informaczii, Uchebnoe posobie, Vladivostok, Izd-vo Dal`nevost. feder. un-ta, 2010, 116 s.
  • Alhassan M., Adjei-Quaye A. Information Security in an Organization // International Journal of Computer (IJC), 2017, 24(1), pp.100-116.
  • Bezbogov A.A., Yakovlev A.V., Shamkin V.N. Metody` i sredstva zashhity` komp`yuternoj informaczii : uchebnoe posobie, Tambov, Izd-vo Tamb. gos. tekhn. un-ta, 2006, 196 s.
  • Domarev V. V. Bezopasnost` informaczionny`kh tekhnologij, K.: OOO TID Dia Soft, 2004, 992 s.
  • Manin S.A., Dvadnenko M.V. Metody` i sredstva obespecheniya informaczionnoj bezopasnosti / Materialy` VIII Mezhdunarodnoj studencheskoj nauchnoj konferenczii «Studencheskij nauchny`j forum», 2016, https://scienceforum.ru/2016/article/2016019594
  • Imamverdiyev Y. Milli kibertahlukasizlik strategiyalarının analizi / Azarbayjan khalgının ümummilli lideri Heydar Aliyevin 90 illik yubileyina hasr olunmush “Informasiya tahlukasizliyi problemlari uzra I respublika elmi-praktiki konfransı”, 2013, s.14-17.
  • Aslanov P.M. Zarubezhny`j opy`t pravovogo regulirovaniya obespecheniya informaczionnoj bezopasnosti // Politika i obshhestvo, 2012, # 2 (86), s. 45-48.
  • Shamsutdinov R. R. Analiz pravovoj zashhity` informaczii v SShA // Evrazijskij yuridicheskij zhurnal. 2018, #. 1, s. 61-63.
  • Bush G. W. The National Strategy to Secure Cyberspace, February 2003 // General Security Issues, 2003, p. 73.
  • European Union Agency for Cybersecurity, https://www.enisa.europa.eu
  • Petrenko S. A., Petrenko A. S. Novaya doktrina informaczionnoj bezopasnosti Rossijskoj Federaczii // Zashhita informaczii. Insajd, 2017, #. 1. c. 33-39.
  • Sherstyuk V. P. MGU: nauchny`e issledovaniya v oblasti informaczionnoj bezopasnosti // Informaczionnoe obshhestvo, 2005, # 1, c.48-53
  • 20 samy`kh perspektivny`kh universiteta v sfere IT - informaczionny`kh tekhnologij, http://www.simplex.ua/articles/20it
  • “Informasiya, informasiyalashdırma va informasiyanın muhafizasi haggında” Azarbayjan Respublikasının Ganunu, 3 aprel 1998-ji il, http://e-qanun.gov.az/framework/3525
  • “Azarbayjan Respublikasının milli tahlukasizlik konsepsiyasının tasdig edilmasi haggında” Azarbayjan Respublikası Prezidentinin Saranjamı, 23 may 2007-ji il, http://www.e-qanun.az/framework/13373
  • “Fardi malumatlar haggında” Azarbayjan Respublikasının Ganunu, 11 may 2010-ji il, http://www.e-qanun.gov.az
  • Avropa Shurasının 28.01.1981-ji tarikhli 108 №-li konvensiyasının tasdig edilmasi barada Azarbayjan Respublikasının Ganunu, 30 sentyabr 2009-ju il, http://www.e-qanun.gov.az
  • “Informasiya tahlükasizliyi sahasinda faaliyyatin takmillashdirilmasi tadbirlari haggında” Azarbayjan Respublikası Prezidentinin Farmanı, 26 sentyabr 2012-ji il, http://e-qanun.az/framework/24353
  • Niyazov kh. Informasiya tahlükasizliyi, hügugi asasları, mügayisali yanashma // Informasiya tahlukasizliyinin aktual multidissiplinar elmi-praktiki problemlari” IV respublika konfransı, Bakı, 2018, s. 22-26.
  • Informasiya tahlukasizliyi uzra tadgigatlar mukhtalif istigamatlarda genishlandirilajak, https://ict.az/index.php?mod=news&id=5679&lang=az