AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
BİTKİLƏRİN GÜNƏŞ KONSENTRATORLARI İLƏ BİRLƏŞMƏSİNİN ONLARIN MƏHSULDARLIĞINA TƏSİRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Tetyana Baydık, Məsumə H. Məmmədova, Ernst Kussul, Graciela Velasco Herrera, Airam Curtidor

Yaşıl iqtisadiyyatın hərtərəfli inkişafını və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadəyə tələbatın artmasını şərtləndirən əsas amillər müəyyənləşdirilmişdir. Məqalədə aqrokomplekslərdə yaşıl enerji qurğularından istifadə olunması imkanlarına baxılmış və bitkilərin günəş konsentratorları ilə birgə istifadəsinin onların məhsuldarlığına təsirinin qiymətləndirilməsi üçün model təklif edilmişdir. İqtisadiyyatının əsas sahəsini neft sənayesi təşkil edən iki ölkə – Azərbaycan və Meksika üzrə müqayisə aparılmışdır. Göstərilmişdir ki, hər iki ölkənin relyefi və iqlimi bir çox ümumi cəhətlərə malikdir və bu, günəş radiasiyasının bolluğu, avtonom həyat təminatı sisteminin yaradılmasına ehtiyacı olan ucqar və çətin əlçatan yaşayış məntəqələrinə malik dağlıq rayonların üstünlük təşkil etməsində özünü xüsusilə əks etdirir. Günəş enerjisi ilə kənd təsərrüfatının birləşdirilməsi probleminin analizi verilmiş, bu sahədə uğurlu təcrübə nümunələri göstərilmiş, kənd təsərrüfatı sahələrinin parametrləri ilə konsentratorların xarakteristikaları arasında qarşılıqlı əlaqənin qurulması üçün məqsəd funksiyası və modelləri təklif olunmuşdur (səh.12-21).

Açar sözlər:Yaşıl iqtisadiyyat, Günəş konsentratorları, Aqroekosistem, Bitkilər, Bitki məhsuldarlığının qiymətləndirilməsi modeli
DOI : 10.25045/jpis.v13.i1.02
Ədəbiyyat
  • The Paris Agreement.https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement
  • Kussul, E., Baydyk, T., Escalante Estrada, Rodríguez González M.T., Wunsch, II D.C. (2019). Solar concentrators manufacture and automation, Open Physics, vol. 17, 93-103.
  • Ravi, S., Macknick, L, Lobell, D, Field, C, Ganesan, K, Jam, R, Elchinger, M., and Stoltenberg, B. (2016). Collocation opportunities for large solar infrastructures and agriculture in dry lands. Applied Energy 165:383-92.
  • Sekiyama, T., and Nagashima, A. (2019). Solar sharing for both food and clean energy production: performance of agrivoltaic systems for corn: a typical shade-intolerant crop.” Environments 6: 65.
  • REmap 2030, Renewable Energy Prospects: Mexico. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2015/IRENA_REmap_Mexico_report_2015.pdf
  • Gibran, S.Aleman-Nava, Victor, H.Casiano-Flores, Diana L.Cardenas-Chavez, Rocío Díaz-Chavez, Nicolae, Scarlat, Jürgen, Mahlknecht, Jean-Francois, Dallemand, Roberto, Parra (2014). Renewable energy research progress in Mexico: a review. Renewable and Sustainable Energy Reviews. Volume 32, April 2014, 140-153. https://doi.org/10.1016/j.rser.2014.01.004
  • Энергетический профиль Азербайджана. https://www.eeseaec.org/energeticeskij-profil-azerbajdzana
  • Выступление Президента Азербайджана Ильхама Алиева на ежегодных общих дебатах 76-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН в видеоформате. (24.09.2021) https://president.az/ru/articles/view/53197
  • Энергетический профиль Мексики. https://www.eeseaec.org/energeticeskij-profil-meksiki
  • Mexico – Country commercial Guide. Renewable Energy, 2021-09-02 https://www.trade.gov/country-commercial-guides/mexico-renewable-energy
  • География Азербайджанской Республики. Физическая география (2014). Баку. 
  • Алиев Р.А., Исмаилова Г.Ф. (2015). «Зеленая экономика» в Азербайджанской Республике: предпосылки и направления развития, Интернет-журнал «Науковедение», 7(6). http://naukovedenie.ru/PDF/107EVN615.pdf
  • Экоцид в Карабахе. https://karabakh.center/d/page18217289.html
  • Мексика. Общая информация о стране. https://marakuya.kiev.ua/mexico-state.html
  • Мексика. География, описание и характеристики страны. Журнал «Сезоны года» https://сезоны-года.рф/страна%20Мексика.html
  • Климат Мехико (Мексика), Climate/Data.Org https://ru.climate-data.org/северная-америка/мексика/федеральный-округ/Мехико-1093/
  • Возобновляемые источники энергии в Азербайджане. https://www.hisour.com/ru/renewable-energy-sources-in-azerbaijan-37392/
  • Renewables Readiness Assessment: Republic of Azerbaijan. https://www.irena.org/publications/2019/Dec/RRA-Republic-of-Azerbaijan
  • Распоряжение Президента Азербайджана от 2 февраля 2021 года об утверждении «Национальных приоритетов по социально-экономическому развитию https://president.az/az/articles/view/50474
  • Распоряжение Президента Азербайджанской Республики от 19 апреля 2021 года «О подготовке концепции «умный город» (smart city) и «умное село» (smart village)». https://azertag.az/ru/xeber/Rasporyazhenie_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki__O_podgotovke_koncepcii_Umnyi_gorod_Smart_City_i_Umnoe_selo_Smart_Village-1759433
  • Распоряжение Президента Азербайджана от 3 мая 2021 года «О мерах по созданию зоны «зеленой энергии» на освобожденных от оккупации территориях Азер-байджанской Республики» https://president.az/ru/articles/view/51355
  • В Мексике установлена самая низкая в мире цена на солнечную энергию. https://hightech.fm/2017/11/17/cheapest-electricity
  • Сельское хозяйство – Азербайджан. https://www.azerbaijans.com/content_465_ru.html
  • Nonhebel, S. (2005). “Renewable Energy and Food Supply:Will There Be Enough Land?” Sustain. Energy Rev. 9: 191-201.
  • Fthenakis, V., and Kim, H.C. (2009). “Land Use and Electricity Generation: A Life-Cycle Analysis.” Renew Sustain. Energy Rev. 13: 1465-74.
  • Marrou, H., Guilioni, L., Dufour, L., Dupraz, C., and Wery, J. (2013). “Microclimate under agrivoltaic systems: Is Crop Growth Rate Accepted in the Partial Shade of Solar Panels?” Agric. For. Meteorol. 177: 117-32.
  • Goetzberger, A., and Zastrow, A. (1982). “On the Coexistence of Solar-Energy Conversion and Plant Cultivation.” Int. J. Sol. Energy 1: 55-69.
  • Scognamiglio, A. (2014). “Photovoltaic Greenhouses: A Feasible Solution for Islands? Design, Operation Monitoring and Lessons Learned from a Real Case Study.” Presented at the 6th World Conference on Photovoltaic Energy Conversion, Kyoto, Japan.
  • E, Kussul, T., Baydyk, N., Garcia, G., Velasco, Herrera, A.V. Curtidor, Lopez. (2020). Combinations of solar concentrators with agricultural plants, Journal of Environmental Science and Engineering, 9(5), Sept. Oct. 2020, (serial number 86), 168-181. https://doi:10.17265/2162-5263/2020.05.002
  • Amaducci, S., Yin, X., and Colauzzi, M. (2018). “Agrivoltaic Systems to Optimize and Use for Electric Energy Production.” Applied Energy 220: 545-561.
  • Scilab Enterprises and Consortium Scilab. Digiteo. Scilab: Free and OpenSource software for numerical computation (OS, Version 5.4.1); 2012 [Software] <http:// www.scilab.org>.
  • Yin, X, Van Laar, H. (2005). Crop systems dynamics: an ecophysiological simulation model for genotype-by-environment interactions. Wageningen Academic Pub.
  • Kussul, E., Baidyk, T., Makeyev, O., Lara-Rosano, F., Saniger, J. M., and Bruce, N. (2007). “Developmentof Micro Mirror Solar Concentrator.” WSEAS Transactions on Power Systems 8 (2): 188-94.
  • Kussul, E., Baidyk, T., Makeyev, O., Lara-Rosano, F., Saniger, J. M., and Bruce, N. (2008). “Flat Facet ParabolicSolar Concentrator with Support Cell for One and MoreMirrors.” WSEAS Transactions on Power Systems 8 (3):577-86.
  • Kussul, E., Makeyev, O., Baidyk, T., Saniger Blesa, J., Bruce, N., and Lara-Rosano, F. (2011).“Adjustment of Solar Concentrator Support Frame.” In Proc. of the Intern. Conf. on Innovative Technologies, Bratislava, Slovakia, 314-6.
  • Kussul, E., Makeyev, O., Baidyk, T., Saniger Blesa, J.,Bruce, N., and Lara-Rosano, F. (2011). “The Problem of Automation of Solar Concentrator Assembly and Adjustment.” Intern. J.l of Advanced Robotic Systems 8 (4): 150-7.
  • Kussul, E., Makeyev, O., Baidyk, T., Saniger Blesa, J.,and Bruce, N. (2012). “Ericsson Heat Engine with Microchannel Recuperator for Solar Concentrator with Flat Mirrors”, J. of Energy, 6(4), 165-177.
  • Kussul, E., Baidyk, T., Ruiz-Huerta, L., Caballero, A., Velasco, G., Kasatkina, L. (2002). Development of Micromachine Tool Prototypes for Microfactories, Journal of Micromechanics and Microengineering, 12, 795-813.